ललितपुर, बुंगमती — बुंगमतीस्थित ऐतिहासिक करूणामय देगः मन्दिर पुनःनिर्माणपछि मन्दिरको बाह्य स्वरूप कस्तो राख्ने भन्ने विषयमा स्थानीय स्तरमा सामाजिक बहस तीव्र बन्दै गएको छ। विशेषगरी मन्दिरलाई हाल जस्तै दाँची इँटा देखिने रातो स्वरूपमा राख्ने वा भूकम्पअघि झैं सेतो (सख्वा पानातगु) लगाउने भन्ने विषयमा मतभिन्नता देखिएको हो।
बुंगमतीका प्रख्यात गुरुजु विश्वरत्न बज्राचार्यबाट उठाइएको यस विषयमा स्थानीयवासीहरूले विभिन्न तर्क प्रस्तुत गर्दै खुला छलफलको आवश्यकता औंल्याएका छन्।
स्थानीय धारणा अनुसार पुनःनिर्माणको मुख्य उद्देश्य मन्दिरको ऐतिहासिक मौलिकता जोगाउनु हो। उपलब्ध पुराना तस्वीरहरू अध्ययन गर्दा मन्दिरको बाह्य स्वरूप सेतो रंगमै देखिएको र पुर्खाको पालासम्मको कुनै पनि तस्वीरमा रातो इँटा देखिने अवस्था नभेटिएको तर्क प्रस्तुत गरिएको छ। यस आधारमा पुनःनिर्माणपछि पनि मन्दिरको बाह्य स्वरूप सेतो नै हुनुपर्ने मत व्यक्त गरिएको छ।
यसैगरी, बुंगमतीमा मन्दिरमा नियमित रूपमा सेतो रंग लगाउने परम्परा कायम राख्न ‘सख्वा पायेगु गुथि’ समेत सक्रिय रहेको उल्लेख गरिएको छ। स्थानीयका अनुसार एउटा मात्र नभई चार वटा गुथिले हरेक तीन/तीन वर्षमा मन्दिरमा सख्वा पायेगु गर्दै सेतो रंग लगाउने परम्परा निभाउँदै आएका छन्। यदि पुनःनिर्माणपछि रातो इँटा नै कायम गरिने हो भने ती गुथिहरूको औचित्य र परम्पराको निरन्तरताबारे प्रश्न उठ्ने देखिएको छ।
त्यसैगरी, मन्दिर पुनःनिर्माणसम्बन्धी सम्झौतामा पनि बाह्य स्वरूप सेतो देखिने गरी राख्ने बुँदा समावेश गरिएको भन्ने जानकारी स्थानीयले दिएका छन्। गत वर्ष रथयात्रा सम्पन्न भएपछि पानेजुहरूको यही शर्त स्वीकार गरी श्रीलाई मन्दिरमा राखिएको उल्लेख गर्दै त्यतिबेला स्वीकार गरिएको विषय अहिले अस्वीकार हुनुको कारण स्पष्ट हुनुपर्ने माग गरिएको छ। साथै, वर्तमान स्वरूप तीन वर्षसम्म कायम राख्नुपर्ने विषय पनि सम्झौतामा रहेको बताइएको छ।
स्थानीय समुदायले यी सबै विषयमा खुला छलफल आवश्यक रहेको र ऐतिहासिक तथ्य, परम्परा तथा सम्झौताका आधारमा उचित निष्कर्षमा पुग्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
बुंगमतीको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको यस विषयमा सम्बन्धित पक्षहरूको साझा निर्णयको प्रतीक्षा गरिएको छ। 🏛️
परम्परा, इतिहास र पुनःनिर्माणबीच सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती अहिले समुदायसमक्ष देखिएको छ।
