काठमाडौं ।
हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले दिवंगत पितृ–पूर्वजहरूको स्मृतिमा मनाउने बाला चतुर्दशी पर्व देशभर आज श्रद्धा र भक्ति साथ मनाइँदैछ। मंसिर कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने यो पर्व विशेषगरी पशुपतिनाथ क्षेत्र, गुह्येश्वरी, शेषनारायण, चन्द्रागिरी, बागभैरव, कीर्तिपुर, ललितपुर तथा देशका विभिन्न शक्तिपीठ र शिवालयहरूमा भक्तजनहरूको भीड लाग्ने गर्दछ।
बाला चतुर्दशीमा अत्यावश्यक मानिने कर्म ‘सातै बाला अन्न’ छर्ने हो। भक्तजनले सात थरी अन्न (चामल, मकै, कोदो, गाँँहूँ, कागुनी, जौँ, तिल) लिएर पशुपतिक्षेत्र र आसपासका तीर्थस्थल परिक्रमा गर्दै अन्न छर्ने गर्छन्।
यो कर्मले दिवंगत आत्माहरूको क्षेम–शान्ति र चिर–स्मरण रहोस् भन्ने कामना गरिएको धार्मिक विश्वास छ।
यस दिन पशुपतिनाथमा रातभर दीपबत्ती बालेर जाग्राम बस्ने परम्परासमेत प्रचलित छ। मध्यरातदेखि बिहानसम्म गरिने दीपासेवा, भजन–कीर्तन र शिवपुराण पाठमा भक्तजनहरूको सहभागिता उल्लेखनीय छ।
पशुपति क्षेत्र विकास कोषका अनुसार आज हजारौँ भक्तजनको आगमन हुने भएकाले विशेष सुरक्षा व्यवस्था, स्वास्थ्य चेकपोस्ट, मोबाइल शौचालय, पानी वितरण केन्द्र, ट्राफिक व्यवस्थापन र गाइड–केन्द्रको व्यवस्था मिलाइएको छ।
भीड व्यवस्थापनका लागि नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र स्काउटका स्वयंसेवकहरू खटाइएको कोषले जानकारी दिएको छ।
शास्त्रअनुसार बाला चतुर्दशीको प्रारम्भ ‘बाला’ नाम गरेको एक कुमारको कथासँग सम्बन्धित छ। एकजना व्यापारीकी आमा शोकले विचलित भई पुत्र बाला सम्झँदै पशुपतिक्षेत्रमा हिँडिरहँदा अन्न बोक्ने झोली चुहिएर सबै अन्न छरियो।
शिवजी स्वयं प्रकट भई, “यो छरिएको अन्न तिम्रो पुत्रका निम्ति पुण्य वा मोक्षमार्ग बन्नेछ” भन्नुभयो भन्ने धार्मिक कथा प्रचलित छ।
त्यसयता यो परम्परा पितृहरूका निम्ति पुण्य सम्पादन गर्ने श्रेष्ठ दिन मानिन्छ।
बाला चतुर्दशीका अवसरमा
• ललितपुरको बागभैरव, इटा भैरव, खोकना
• कीर्तिपुरको उमा–महेश्वर, बाघभैरव
• भक्तपुरको दोलगोपाल, चाँगूनारायण
मा बिहानैदेखि भक्तजनको भीड लागेको छ। अन्न छर्ने, दीप बाल्ने तथा पितृ तर्पण गर्नेहरूको लामबद्ध उपस्थितिले मंदिर क्षेत्रहरू चहलपहलयुक्त छन्।
बाला चतुर्दशीलाई केवल पितृकालागि मात्र नभई आत्म–शुद्धि, पुण्य अर्जन, शिव–भक्ति र परहित भावना प्रकट गर्ने पर्वका रूपमा मानिन्छ। आज गरेको दान–पुण्य, विशेष गरी अन्नदान र दीपदान, वर्षभरका सबै धर्मकर्ममध्ये अत्यन्त पुण्यदायी मानिन्छ।
