भक्तपुर, भाद्र — सयौं वर्षदेखि बन्द अवस्थामा रहेको श्री ख्वपः लाखे आजुको जात्रा पुनः सुरु गरिएको छ। ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक महत्व बोकेको यस जात्राको पुनर्जीवनसँगै, ख्वपः लाखे गुठीद्वारा विशेष स्मारिका प्रकाशन गर्ने कार्य अगाडि बढाइएको छ।
गुठीले जात्रामा प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रुपमा आर्थिक, भौतिक, सामाजिक तथा नैतिक सहयोग पुर्याउने सम्पूर्ण व्यक्तिहरुप्रति आभार प्रकट गर्दै, सम्पूर्ण शुभेच्छुक, जात्रालु र नगरवासीलाई शुभकामना व्यक्त गरेको छ।
लाखे नाचको विविध परम्परा
लाखे नाच नेपालका विभिन्न स्थानमा विभिन्न किंवदन्ती र धार्मिक धारणामा आधारित भएर प्रस्तुत गरिन्छ। कतै यसलाई राक्षसको प्रतिक मानिन्छ भने कतै यक्ष वा देवशक्तिको प्रतीकका रुपमा मानिन्छ।
- गुँला महिनामा निकालेको लाखे ‘गुलाखे’ भनिन्छ, जसलाई मनोरञ्जनमुखी रुपमा नचाइन्छ।
- कृष्ण जन्माष्टमीमा कतिपय ठाउँमा राक्षसको रुपमा प्रस्तुत गरी वध गरिएको पाइन्छ।
- येंया पून्ही (ईन्द्रजात्रा) मा निकालिने लाखेलाई देवशक्ति वा शान्त भैरवका रुपमा पुजिन्छ।
समग्रमा, लाखेलाई मानिसको जीवन रक्षा गर्ने दैवी शक्तिका रुपमा लिइन्छ।
ख्वपः लाखे आजुको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
इतिहासअनुसार, ख्वपः लाखे आजुलाई तलेजु भवानीका गणको रुपमा मानिन्छ। तलेजु भवानी नेपाल ल्याउँदा लाखेको भयंकर स्वरुपका कारण प्रारम्भमा नगर प्रवेश नपाए पनि, पछि राजराजेश्वरी इन्द्रायणी माताको आज्ञाले प्रवेश पाएको र त्यसैसँग जात्राको सुरुवात भएको विश्वास गरिन्छ।
तर, कालान्तरमा जात्रामा अनावश्यक तडकभडक र व्यवस्थापकीय समस्याका कारण जात्रालुहरु पलायन हुन बाध्य भए र जात्रा बन्द भएको थियो।
पुनर्जीवनको यात्रा
शताब्दीपछि, २०८१ साल साउन २० गते रंजितकार समाज भक्तपुरको पहलमा यो जात्रा पुनः सुरु गरिएको हो।
- भाद्र २६ गते चाँगुनारायण नगरपालिकाको बागेश्वरीमा जात्रा सञ्चालन गरियो।
- असोज १ गतेदेखि भक्तपुर नगरपालिकामा पनि यो जात्रा सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
यो भक्तपुरकै लागि ऐतिहासिक उपलब्धि मानिएको छ।
ख्वपः लाखे गुठीको स्थापना
पुनर्जीवित जात्राको दीर्घकालीन संरक्षणका लागि २०८१ साल फागुन ११ गते ‘श्री ख्वपः लाखे गुठी’ स्थापना गरिएको छ। यस संस्थाले प्रकाशन गर्न लागेको स्मारिकामा—
- लाखे सम्बन्धी अनुसन्धानात्मक लेख,
- सहयोगी व्यक्तिहरुको नामावली,
- विशिष्ट व्यक्तित्वहरुको विचार र लेख समावेश गरिनेछ।
