ललितपुर, —ः
पाटनमा प्राचीन धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्व बोकेको नृसिंह जात्रा परम्पराअनुसार भव्य रूपमा सम्पन्न गरिएको छ। जात्रामा विशेष रूपमा भगवान् विष्णुको उग्र अवतार — नृसिंहदेव — को पूजा-अर्चना गरिन्छ।
उक्त जात्रा देव ब्राह्मण समुदाय र उपाकर्म गुठीको संयोजनमा सञ्चालन हुँदै आएको हो। नृसिंह जात्राले पाटनवासीहरूबीच धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक चेतना अझ मजबुत बनाउँदै आएको छ।
नृसिंह अवतार – अन्यायविरुद्धको प्रतीक
नृसिंह भगवान्, विष्णुका दश अवतारमध्ये चतुर्थ अवतार हुन्, जसले दैत्यराज हिरण्यकश्यपुको अत्याचार अन्त्य गरेका थिए। आधा मानिस र आधा सिंहको रूपमा प्रकट भएका नृसिंहलाई उग्र, शक्तिशाली र संकटमोचन भगवान्का रूपमा पूजा गरिन्छ।
जात्रामा दुई स्वरूपका नृसिंह प्रस्तुत गरिन्छ। कार्तिक नाचमा देखिने उग्र, नाच्ने नृसिंह,
तथा श्रावण महिनामा निकालिने “उपाकलं सायाः” नृसिंह, जो शान्त छन्, नाच्दैनन्, केवल नगर परिक्रमा, स्नान र पूजनमा केन्द्रित रहन्छन्।
जात्राको सम्पूर्ण व्यवस्थापन उपाकर्म गुठीले गर्दै आएको छ। जात्रामा प्रयोग हुने देवताका मुखुण्डो, बाजा र अन्य धार्मिक सामग्रीहरू गुठी प्रणालीअनुसार तयार गरिन्छन्।
नृसिंह जात्रामा नेवार समुदायको परम्परागत संगीत, नाच र अनुशासन प्रस्ट देखिन्छ। जात्राले केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई सामाजिक एकता र सांस्कृतिक संरक्षणको गहिरो सन्देश पनि दिन्छ।
जात्राका बेला नृसिंहदेवको मुखुण्डो विशेषरूपमा सिँगारिन्छ। भक्तजनहरू नृसिंह भगवान्को दर्शन गरी साहस, संरक्षण र न्यायको शक्ति प्राप्त होस् भन्ने कामना गर्छन्। जात्राले पाटनको गहिरो धार्मिक चेतना र सांस्कृतिक परम्परालाई अझै मजबुत बनाउँदै आएको छ।
