गाई जात्रा (Gai Jatra) नेपालमा विशेषगरी काठमाडौं उपत्यका — काठमाडौं, ललितपुर (पाटन), भक्तपुर, कीर्तिपुर, टोखा आदि — मा मनाइने नेवार समुदायको विशेष सांस्कृतिक पर्व हो। यसलाई मृतकको सम्झनामा मनाइन्छ, तर यस पर्वमा दुःखमाथि हाँसो मिसाएर अनौठो शैलीमा व्यंग्य, सांस्कृतिक झाँकी, नाचगान, स्मृति र शोकलाई शौर्यमा बदल्ने परम्परा रहेको छ।
गाई (वा बालकहरूलाई गाईसरह सजाएर) झाँकी निकालीने — मृतकको आत्मालाई स्वर्गमा पुर्याउने विश्वास।शोक मनाउने परिवारले यो जात्रामा सहभागी भइ श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्छन्।राजा प्रताप मल्लको कालदेखि सुरु भएको परम्परा — जसले जनतालाई शोकमुक्त बनाउन हाँसो र व्यंग्य प्रयोगको अनुमति दिएका थिए।🕯️ गाई जात्राको सामाजिक र सांस्कृतिक महत्व:
• मृतकको सम्झनामा श्रद्धाञ्जली।
• परिवारका लागि शोकलाई उर्जा र सामूहिक समर्थनमा बदल्ने अवसर।
• समाजमा खुला विचार र अभिव्यक्तिको अभ्यास।
• कला, संस्कृति, हास्य, संगीतको सम्मिलन।
