“गथांमुगः चःह्रे” (Gathamug Chahre) एक आरम्बिक चतुर्दशी पर्व हो जुन भक्तपुर लगायत मौलिक नेवारी समुदायमा मनाइन्छ। साउन कृष्ण चतुर्दशी
• साउन ७, २०८२ BS (Jul 23, 2025) मा यो पर्व मनाइँदैछ । यस दिन घर, ससाना र चोकहरू सफा गरी, राक्षस–भूत प्रमाणक गथांमुगः (Gathamug) का मूर्ति अथवा प्रतीक जलाएर विदाई गर्ने परम्परा छ।
• लिच्छवि युग देखि बिहान खाने–पर्ने परम्परा सुरु भई, यो पर्व “सिनाज्या” (धान रोपाइँपछि) पछि पहिलो चतुर्दशी पर्व हो ।
• शृंगारिक सिर्जन, तन्त्र साधना र ‘भूत–राक्षस’ प्रतीकको नष्ट गर्नेतर्फ जोड दिइन्छ। घण्टा–कर्ण (Ghantakarna) नामक राक्षसको बध र त्यसको अशुभ शक्तिबाट मुक्ति भन्ने विश्वासमा आधारित छ ।घर–सफा र चक्रव्यूह मेटाउने
– पूरै घर, चोक र मार्ग सफा गरी दानार्थ खानेकुरा (दुना, टापरीमा भात) राखिन्छ ।
गथांमुगः झाँकी निकालन
– बाँस वा पातले बनेका प्रतीक मूर्ति/झाँकी गल्लीमा घुमाएर इनाम दान गरिन्छ; नदिमा प्रवाह वा जलाएर जलाइन्छ ।
– भूत–प्रेतलाई टाढा राख्न मुख्यढोका तीन किल्ला ठोक्ने चलन छ ।
– राक्षस–अशुभ शक्तिबाट रक्षा र भाग्य सुधारका लागि धातुको गथांमुगः औँठी लगाइन्छ ।
– लोक नृत्य ‘लाखे नाच’ यही दिनबाट शुरू भई करिब एक महिनासम्म मेलमिलाप हुने पर्व छ ।
आज पनि यो पर्वमा समुदायको एकता एवं “राक्षस–भूत” प्रतीकले सामाजिक एवं सांस्कृतिक शुद्धि गर्ने विश्वास कायम छ।
• पर्यटक एवं संस्कृति प्रेमीहरुमाझ उपत्यकामा यस पर्व हेर्ने आकर्षण बढेको छ, जहाँ पुरातात्विक र धार्मिक वातावरणले अझ गहिरो ऐतिहासिक अनुभव दिन्छ ।
यो पर्वले “घण्टाकर्ण” नामक राक्षसबाट मुक्ति दिने तन्त्र परम्परा र सामाजिक शुद्धीकरणका प्रतीकात्मक कार्यहरूसहित मनाउने प्राचीन पुनर्व्यवस्था हो।
