गुरु पूर्णिमा के हो?
गुरु पूर्णिमा हिन्दू, बौद्ध र जैन धर्ममा मनाइने एक महत्वपूर्ण पर्व हो, जुन आषाढ शुक्ल पूर्णिमाको दिन (अर्थात आषाढ महिनाको पूर्णिमा) पर्दछ। यस दिन गुरु (शिक्षक, मार्गदर्शक) प्रति कृतज्ञता प्रकट गरिन्छ।
🔱
धार्मिक र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि:
- वेदव्यास जन्मजयन्ती:
यो दिनलाई महर्षि वेदव्यासको जन्मदिनको रूपमा पनि मनाइन्छ। उनले चार वेदहरू, महाभारत र १८ पुराणहरूको सम्पादन र रचना गरेका थिए। - बुद्ध धर्ममा महत्व:
बुद्ध धर्ममा विश्वास गरिन्छ कि गौतम बुद्धले आफ्नो पहिलो प्रवचन (धम्मचक्कपवत्तन) यही दिन सारनाथमा दिएका थिए। - जैन धर्ममा:
२४ औँ तीर्थंकर महावीर स्वामीका पहिलो शिष्य गौतम गणधरले यसै दिन ज्ञान प्राप्त गरेका थिए, त्यसैले यो दिन गुरु पूर्णिमा भनिन्छ।
🙏
गुरुको महत्व:
- संस्कृत श्लोक:
“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः।
गुरु साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः॥”
यस श्लोकमा गुरुलाई ब्रह्मा (सृष्टिकर्ता), विष्णु (पालक) र महेश (विनाशक) जस्तै उच्च स्थान दिइएको छ।
गुरु पूर्णिमा कसरी मनाइन्छ?
- शिष्यहरूले आफ्ना गुरु वा शिक्षकको सम्मानमा पूजाआजा गर्छन्।
- विद्यालय, गुठी, आश्रमहरूमा विशेष कार्यक्रमहरू गरिन्छ।
- ज्ञान, आचरण र आध्यात्मिक शिक्षाको कदर गरिन्छ।
- केही ठाउँमा गुरुका पाउ धोइ पूज्ने परम्परा पनि हुन्छ।
रोचक तथ्यहरू:
- गुरु पूर्णिमालाई “व्यास पूर्णिमा” पनि भनिन्छ।
- यो दिनलाई शिष्य र गुरुबीचको आत्मिक सम्बन्ध बलियो बनाउने दिन मानिन्छ।
- योग गुरू पतञ्जलिको सम्मानमा पनि केही योग परम्परामा यो दिन विशेष मानिन्छ।
- आधुनिक समयमा शिक्षक दिवसजस्तै गुरु पूर्णिमालाई विद्यालयमा विशेष रूपमा मनाउने प्रचलन बढेको छ।
